Rat je izmijenio kartu evropske moći: ‘Zapad se smrznuo, u toku je velika ekspanzija na istok!‘

‘Stavovi žitelja srednje i istočne Evrope shvaćaju se ozbiljnije, a na pregovaračkom je stolu velika ekspanzija prema istoku‘

U avgustu je njemački kancelar Olaf Scholz bio prilično direktan: “Središte Evrope miče se prema istoku”.

Ruska invazija na Ukrajinu šokirala je samodopadne članice Evropske unije i Sjevernoatlantskog saveza i povećala uticaj zemalja srednje i istočne Europe.

Poljska i baltičke zemlje vodile su glavnu riječ u raspravama o tome treba li pomoći Ukrajini dok su Francuska i Njemačka situaciju samo promatrale.

Nadalje, rat u Ukrajini Uniji je pokazao da se što prije mora proširiti na zapadni Balkan, a i dalje. S time na umu, Evropsko se vijeće krajem juna prošle godine usuglasilo da se Ukrajini i Moldaviji dodijeli status kandidatkinja za članstvo u EU.

Zemlje srednje i istočne Evrope glasno su urgirale da se Ukrajini pošalju tenkovi i prekinule višemjesečno natezanje oko tog pitanja.

image

Rat u Ukrajini ubrzava i penos moći sa “stare Evrope” koja je njegovala svoj odnos s Moskvom na nove članice na istoku i śeveru kontinenta koje se jako dobro śećaju kako su živjele pod sovjetskom čizmom. Te zemlje nijesu voljne svoj relativno nedavno izboreni suverenitet predati Briselu, piše The New York Times.

“Scholz je u pravu”, rekao je istoričar Timothy Garton Ash. “Stavovi žitelja srednje i istočne Evrope shvaćaju se ozbiljnije, a na pregovaračkom je stolu velika ekspanzija prema istoku.”

S obzirom na to da se unutar granica Evrope vodi veliki rat, ona je više nego prije fokusirana na tvrdu moć. “Srednja i istočna Evropa koje ozbiljno shvaćaju sigurnosna pitanja uveliko su uticale na donešene odluke”, dodao je Garton Ash.

Borkinje za slobodu

Poljska ozbiljno radi na jačanju svojih vojnih kapaciteta. Njezina vlada je prošle godine rekla da planira udvostručiti broj vojnika u svojim oružanim snagama, a naručila je veliku količinu savremenog oružja. Varšavin uticaj u Uniji i NATO-u zbog toga će nedvojbeno porasti. Poljska je vodila glavnu riječ u pregovorima s Berlinom oko slanja tenkova Ukrajini. “Moć se preselila na istok i Ukrajina će zacementirati taj trend”, rekla je Jana Puglierin iz Savjeta Evrope za vanjsku politiku, panevropskog trusta mozgova koji od 2007. godine istražuje evropsku vanjsku i sigurnosnu politiku. “Puno se toga može zaključiti na temelju rata u Ukrajini. Jasno se vidi uzorak u moralnom vođstvu.”

Puglierin kaže da zemlje srednje i istočne Evrope sebe vide kao borkinje za slobodu koji se suprotstavljaju diktatorstvu. Pokazalo se i da su bile u pravu kada su upozoravale na Moskvin neoimperijalizam i zavisnost Evrope o ruskoj energiji. S druge strane, rat u Ukrajini pokazao je da je zapadna Evropa ruskom pitanju pristupila prilično naivno.

image

Puglierin je dodala da su zemlje istočne i srednje Evrope odmah pomogle Ukrajini, a da su Berlin i Pariz do posljednjeg trenutka pregovarali s Putinom. “Istočne su se zemlje brzo pokrenule i bile su puno uvjerljivije. Zapad Evrope se smrznuo i ostao je bez riječi. Invazija ga je iznenadila”, rekla je Puglierin.

Predśednik Francuske Emmanuel Macron još se uvijek uporno nada da će biti dio nekih budućih mirovnih pregovora između Rusije i Ukrajine. Moskvi je čak davao i određene garancije, što je naljutilo mnoge evropske zemlje, ne samo one istočne. Rat u Ukrajini obezvrijedio je njegove želje da se oformi “autonomna” evropska obrana. Angažman NATO-a i SAD-a pokazao je koliko su te njegove težnje bile šuplje.

“Istočne zemlje nisu velike ljubiteljice evropske odbrane, one žele SAD i NATO”, rekla je Puglierin te dodala da Njemačka također želi da ojača transatlantske odnose te da zavisi od Vašingtona. Berlin trenutno radi na jačanju svojih vojnih kapaciteta. “Francuska će zbog toga izgubiti nekoliko saveznica i biće u manjini”, dodala je Puglierin.

Važnost Poljske

Oslabljena Francuska, pa makar samo privremeno, imaće manje uticaja u aktivnijem i agresivnijem NATO-u. Savez sada još više zavisi od američkog oružja i vođstva, a uskoro bi mu se trebale pridružiti Švedska i Finska.

Njemačka vlada na čelu s kancelarom Olafom Scholzom nije bila spremna za rat u Ukrajini, a još manje na nagli prekid energetskog partnerstva s Rusijom. S obzirom na to da je prilično zavisna i od Kine, Njemačka pod hitno mora reformirsati svoju privredu koja je orijentisana na izvoz a koja je izgrađena pomoću jeftinog ruskog plina i nesmetane trgovine s Kinom.

“Dugoročno gledano, veća i istočnija Evropa pomoći će njemačkoj ekonomiji”, rekao je Garton Ash te dodao da Ukrajina predstavlja velik razvojni potencijal.

Uprkos tome, Francuska i Njemačka trenutno nisu u povoljnoj poziciji.

Luuk van Middelaar, istoričar i stručnjak za istoriju Evropske unije, rekao je da je Brisel od početka rata u Ukrajini puno blaži prema Poljskoj i Mađarskoj, zemljama s kojima se znao sukobljavati oko pitanja vladavine prava. “Politički i moralno gledano, Poljska je oslobođena svake krivice jer Kijevu dostavlja oružje i prima ukrajinske izbjeglice”, rekao je istoričar. “Poljska je sada NATO-u još važnija, a samim tim je još važnija Evropskoj uniji”, rekao je Wojciech Przybylski, naučnik istraživačkog instituta Res Publica u Varšavi. “S obzirom na to koliko je nove vojne opreme kupila, Poljska je postala zemlja s kojom morate razgovarati na temu sigurnosnih jemstava i mira.”

image

Przybylski kaže da su srednja i istočna Evropa sada puno smjelije, ali da odluke u konačnici ipak donose jači i veći igrači. “Rat u Ukrajini potvrdio je da se Evropom ne može vladati samo iz Pariza i Berlina”, dodao je naučnik.

Profesionalna intimnost

Hans Kundnani, stručnjak za Njemačku i EU iz trusta mozgova Chatham House, smatra da se u Evropi dogodila psihološka promjena. “Poljaci i stanovnici srednje Evrope imaju više samopouzdanja, a Francuzi i Njemci sad su u defenzivi”, rekao je Kundnani.

Kundnani je dodao da nema sumnje da su zemlje srednje i istočne Evrope Uniju i u kulturološkom i političkom smislu odvukle udesno. “Neokonzervativizam je u usponu. Postoji bojazan da će on razjediniti Evropu, a ne ujediniti je”, zaključio je Kundnani.

Međutim, kako se moć Brisela još uvijek temelji na ekonomijama i brojevima stanovnika, centar gravitacije u Evropi još uvijek leži na zapadu. “Nijesam siguran da su samopouzdanje i moralno jača pozicija dovoljni da se u Briselu postignu velike stvari”, dodao je Kundnani.

Van Middelaar ističe da je retorička moć jedno, a strukturalna drugo. “Puno se stvari u EU ne tiče Rusije, rata i odbrane. Na tim se poljima ništa nije promijenilo. Tu su Njemačka i Francuska još uvijek glavne, pogotovo kada se radi o ekonomskim raspravama”, dodao je Van Middelaar.

Međutim, taj duo i tu gubi na snazi. Kada je pao Berlinski zid i kada se Njemačka trebala ujediniti, francuski predsjednik François Mitterrand i njemački kancelar Helmut Kohl oštro su se sukobljavali oko ujedinjena, ali su bili dugogodišnji saradnici. Kad je Rusija napala Ukrajinu, Scholz i Macron jedva su se poznavali.

“Nisu imali radni odnos i profesionalnu intimnost koji su vam potrebni u tim trenucima”, rekao je Van Middelaar. To je dovelo do “sumnji” i “nelagode”. “Niko nije znao kako se pozabaviti s novom Evropom u kojoj je Rusija neprijatelj, a Njemačka mora promijeniti svoju ekonomiju i politiku”, dodao je Van Middelaar.

Zbog toga je nastupila je kriza vođstva i zemlje istočne i srednje Evrope sada pokušavaju tu krizu da riješe u svoju korist.

Jutarnji list

Podijeli:

Related posts

Leave a Comment